آیا می‌دانید که بیش از ۷۰٪ مدل‌های هوش مصنوعی پیشرو تنها روی ۱۰ زبان اصلی جهان آموزش دیده‌اند؟ این یعنی میلیاردها انسان در جنوب球球، آفریقا و آسیا در انقلاب هوش مصنوعی نقشی ندارند. امروز، یک سازمان غیرانتفاعی جسورانه تصمیم گرفته این شکاف را پر کند.

پیشینه و تاریخچه: ریشه‌های یک انقلاب باز

Current AI متولد سال ۲۰۲۴ بود، اما ریشه‌های فلسفی‌اش به جنبش‌های منبع‌باز اولین دهه ۲۰۲۰ برمی‌گردد. پیش از این، تلاش‌هایی مثل BigScience با مدل BLOOM و EleutherAI با GPT-NeoX تلاش کرده بودند مدل‌های بزرگ باز بسازند. اما چالش همیشگی بود: فقر داده‌های فرهنگی و زبانی. مدل‌های موجود بیشتر روی داده‌های انگلیسی، چینی و چند زبان اروپایی آموزش می‌دیدند. زبان‌های فارسی، اردو، سواحیلی، کچوا و هزاران زبان دیگر در داده‌های آموزشی نادیده گرفته شده بودند.

تیم بنیان‌گذار Current AI شامل پژوهشگران سابق Google DeepMind، Meta AI و موسسات آکادمیک برتر است. آن‌ها متوجه شدند که ساخت مدل بزرگ‌تر کافی نیست؛ نیاز به یک اکوسیستم کامل داده، محاسبه و حکمرانی باز است. در مارس ۲۰۲۵، سازمان با سرمایه‌گذاری اولیه ۵۰ میلیون دلاری از بنیادهای خیریه و دولت‌های شمال اروپا راه‌اندازی شد.

جزئیات کامل خبر: وب جهانی هوش مصنوعی در حال شکل‌گیری

به گزارش TechCrunch در ۱۹ جولای ۲۰۲۶، Current AI اعلام کرد که در حال استقرار اولین نودهای «وب جهانی هوش مصنوعی» (World Wide Web of AI) در ۱۲ کشور از قاره‌های آفریقا، آمریکای جنوبی و آسیا است. این شبکه به Entwicklern اجازه می‌دهد مدل‌ها را به‌صورت فدرال (Federated) آموزش دهند بدون اینکه داده‌ها کشور مبدأ را ترک کنند.

• بودجه کل: ۴۰۰ میلیون دلار (شامل ۲۰۰ میلیون دلاری جدید در جولای ۲۰۲۶)
• شریک‌های استراتژیک: یونسکو، اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU)، و ۱۷ دانشگاه منطقه‌ای
• پروتکل فنی: بر پایه Flower و Hugging Face PEFT برای آموزش فدرال با حفظ حریم خصوصی
• نمونه‌سازی داده: تا کنون ۲.۳ تera بایت داده متنی، صوتی و تصویری از ۱۴۷ زبان جمع‌آوری شده

مارتین ویک، مدیر اجرایی Current AI در مصاحبه با TechCrunch بیان کرد: «ما نمی‌خواهیم فقط یک مدل بزرگ‌تر بسازیم. ما زیرساختی می‌سازیم که هر کشوری بتواند هوش مصنوعی خود را با داده‌های خود، برای مردم خود، با ارزش‌های خود بسازد.» این رویکرد مستقیماً در تضاد با مدل متمرکز OpenAI، Anthropic و Google DeepMind است.

تفاوت کلیدی با رقبا در حکمرانی داده است. در حالی که Meta با Llama 3.1 وزن‌های مدل را باز کرده، اما داده‌های آموزشی و کد پیش‌پردازش را مخفی نگه داشته، Current AI کل زنجیره را باز می‌کند: داده، کد، وزن‌ها، و سیاست‌های امنیتی.

🔍 تحلیل نیکای

Current AI مهم‌ترین چالش هوش مصنوعی را هدف قرار داده: استعماریسم داده. تا کنون، شرکت‌های سیلیکون‌ولی داده‌های جهانی را استخراج می‌کردند، مدل می‌ساختند و به قیمت بالا به همان جوامع می‌فروختند. این چرخه نابرابری را تقویت می‌کند. اگر Current AI موفق شود، برای اولین بار شاهد دموکراسی‌سازی واقعی تولید هوش مصنوعی خواهیم بود. اما چالش‌های جدی وجود دارد: هزینه محاسبه برای آموزش فدرال همچنان بالاست، هماهنگی حقوقی بین ۱۲ کشور پیچیده است، و مدل‌های فدرال در دقت از مدل‌های متمرکز کاسته می‌شوند. برای ایران، این خبر دووجه است: فرصت دسترسی به زیرساخت باز بدون وابستگی به APIهای غربی، اما چالش تحریم‌های سخت‌افزاری (GPU) باقی است. پیش‌بینی: در ۶ ماه آینده، Current AI اولین مدل چندزبانه کامل با عملکرد قابل‌قبول روی زبان‌های کم‌منبع منتشر خواهد کرد، اما مقیاس‌سازی به سطح جهانی نیازمند حل تنگنای محاسبه است.

💡 نکات کلیدی

• Current AI با ۴۰۰ میلیون دلار بودجه، اولین زیرساخت فدرال هوش مصنوعی جهانی را در ۱۲ کشور استقرار می‌دهد.
• برخلاف Llama یا Mistral، این پروژه کل زنجیره (داده، کد، وزن، حکمرانی) را به‌صورت باز منتشر می‌کند.
• آموزش فدرال امکان ساخت مدل بومی را بدون خروج داده از مرزها فراهم می‌کند — حیاتی برای استقلال داده.
• پوشش ۱۴۷ زبان در داده‌های آموزشی، گام بزرگتری در جهت شمولیت دیجیتال است.
• موفقیت این پروژه به حل چالش هزینه محاسبه و هماهنگی حقوقی بین‌المللی وابسته است.

🎯 برای چه کسانی مهم است؟

این خبر برای توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی در کشورهای در حال توسعه که به GPU و داده بومی نیاز دارند، پژوهشگران سیاست‌گذاری داده و استقلال دیجیتال، استارتاپ‌های بومی‌سازی AI در ایران و منطقه، و سازمان‌های بین‌المللی و دولت‌ها که به دنبال جایگزین غیرمتمرکز برای غول‌های تکنولوژی هستند، حیاتی است.

سؤال: آیا فکر می‌کنید مدل فدرال و باز Current AI می‌تواند در برابر مدل‌های متمرکز غول‌های تکنولوژی بماند، یا تحریم‌های سخت‌افزاری و هزینه محاسبه مانع مقیاس‌سازی آن خواهد شد؟

منبع: TechCrunch — Nonprofit Current AI is racing to build the World Wide Web of AI, free for all